Το σεξ, ο ερωτισμός και ο έρωτας είναι κοινωνικές κατασκευές και το περιεχόμενό τους αλλάζει.

 

Ο ερωτισμός είναι μεταφορά της ζωώδους σεξουαλικότητας. Στη σεξουαλικότητα η ηδονή υπηρετεί την τεκνοποίηση ενώ στο ερωτικό τελετουργικό η ηδονή είναι αυτοσκοπός ή έχει σκοπούς διαφορετικούς από την αναπαραγωγή. Σεξ, ερωτισμός και έρωτας είναι δηλαδή, πλευρές του ίδιου φαινομένου. Το πιο παλιό, ευρύ και διαδεδομένο είναι το σεξ. Είναι η πρωταρχική πηγή. Ο ερωτισμός και ο έρωτας είναι δευτερογενείς μορφές του ίδιου φαινομένου. Πρόκειται για αποκρυσταλλώσεις, εξιδανικεύσεις, συμπυκνώσεις και μετουσιώσεις που μετατρέπουν τη σεξουαλικότητα και πολλές φορές την καθιστούν αγνώριστη. Όπως στην περίπτωση των ομόκεντρων κύκλων, το σεξ αποτελεί το κέντρο και τον άξονα αυτής της γεωμετρίας του πάθους.

 

Αν προσπαθήσουμε να χαράξουμε τη γραμμή που διαχωρίζει τη σεξουαλικότητα από τον ερωτισμό θα διαπιστώσουμε ότι συχνά παραβιάζεται είτε από βίαιη εισβολή του σεξουαλικού ενστίκτου, είτε από τις επιδρομές των ερωτικών φαντασιώσεων. Άρα ο ερωτισμός είναι αποκλειστικά ανθρώπινο χαρακτηριστικό. Πρόκειται για σεξουαλικότητα κοινωνικοποιημένη και μεταμορφωμένη από τη βούληση και τη φαντασία των ανθρώπων. Για παράδειγμα, η συνουσία πρόσωπο με πρόσωπο, στην οποία οι δύο σύντροφοι κοιτάζονται στα μάτια, είναι σχεδόν ανθρώπινη εφεύρεση που, όπως είδαμε, συναντάται μόνο σε ένα ακόμη θηλαστικό που γενετικά μοιάζει πολύ με τον άνθρωπο. Επίσης ο ερωτισμός διαθέτει απεριόριστη ποικιλία μορφών με τις οποίες εκδηλώνεται σε όλες τις εποχές και σε όλο τον κόσμο. Είναι εφεύρεση, διαρκής παραλλαγή με πρωταγωνιστές τα γεννητικά όργανα. Κάτι άλλο που συμμετέχει σε κάθε ερωτική συνάντηση είναι η φαντασία, ο πόθος. Ποτέ στα ζώα δε γίνεται ο ένας από τους συμμετέχοντες να είναι δημιούργημα της φαντασίας, όπως στους ανθρώπους που μπορεί να συνευρίσκονται νοερά ακόμη και με δαίμονες ή αερικά.

 

Μια άλλη διαφορά είναι ότι τα ζώα ζευγαρώνουν πάντα με τον ίδιο τρόπο και η συνεύρεσή τους είναι τυχαία και λειτουργική. Στους ανθρώπους, ο ερωτισμός αλλάζει με το κλίμα και τη γεωγραφία, τις κοινωνίες και την ιστορία, τα άτομα και τις ιδιοσυγκρασίες, καθώς επίσης και τις περιστάσεις, την τύχη και την έμπνευση της στιγμής. Γι’ αυτό συναντάμε μια τεράστια ποικιλία σεξουαλικών πρακτικών που σε μας φαντάζουν εξωπραγματικές, αν δεν μας πλημμυρίζουν αηδία. (Οκτάβιο Παζ “Η διπλή φλόγα”)

 

Και η διαφορά ανάμεσα σε έρωτα και ερωτισμό; Ο έρωτας είναι έλξη για ένα μοναδικό πρόσωπο, ένα σώμα και μια ψυχή. Ο έρωτας είναι επιλογή, ο ερωτισμός αποδοχή. Χωρίς ερωτισμό που διεισδύει στις αισθήσεις βέβαια, δεν υπάρχει έρωτας, αλλά ο έρωτας διασχίζει το σώμα που ποθούμε και αναζητεί την ψυχή μέσα στο σώμα και το σώμα μέσα στην ψυχή, δηλαδή, ολόκληρο το άτομο. Εμφανίζεται σε όλες τις κοινωνίες κι όλες τις εποχές. Δεν υπάρχει λαός ή πολιτισμός που να μην έχει ποιήματα, τραγούδια, μύθους ή παραμύθια στα οποία η ιστορία ή η πλοκή να μην είναι η συνάντηση δύο υπάρξεων, η αμοιβαία έλξη τους και οι δοκιμασίες που πρέπει να περάσουν μέχρι να ενωθούν. Η ιδέα της συνάντησης απαιτεί, με τη σειρά της, δύο προϋποθέσεις: η έλξη που νιώθουν οι εραστές είναι ακούσια, γεννιέται από έναν κρυφό και παντοδύναμο μαγνητισμό, ενώ ταυτόχρονα πρόκειται για επιλογή. Στον έρωτα, αντικειμενικές και υποκειμενικές δυνάμεις, προκαθορισμός και επιλογή, πεπρωμένο και ελευθερία διασταυρώνονται. Το πεδίο του έρωτα είναι ένας χώρος που ορίζεται από το μαγνητισμό της συνάντησης δύο ατόμων. Η λογοτεχνία και τέχνη φωτίζει την ύπαρξή του σε όλες τις εποχές, αλλά αποκαλύπτει και τις διαφορές του καθώς οι ερωτικές ιστορίες καθρεφτίζουν τις ιδέες κάθε κοινωνίας. Ανάλογα με την εποχή το περιεχόμενο αλλάζει, γιατί ο έρωτας είναι ένας τρόπος ζωής, μια τέχνη του ζην και του θνήσκειν. (Οκτάβιο Παζ “Η διπλή φλόγα”)

 

«Οι διάφορες εκδοχές ερωτικού ύφους θα ξεδιπλώνονται μπροστά μας ως ποικίλες, ιστορικές εκφάνσεις της μεταφορικότητας που διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στις ερωτικές καταστάσεις: ως υφολογικές παραλλαγές αυτής της θεραπείας, ετέρου ονόματος της ζωής, που υπέστη το δυτικό υποκείμενο εδώ και δυο χιλιάδες χρόνια μέσα από τις ερωτικές συμπεριφορές του που κατατέθηκαν σε ερωτικούς κώδικες εφεξής επικυρωμένους». (J. Kristeva)

 

Η Ιστορία μας διδάσκει ότι δεν μπορεί να υπάρξει κοινωνία χωρίς θεσμούς, αλλά και τη σχετικότητα αυτών των θεσμών.

Η σεξουαλικότητά μας και οι τρόποι που ερωτευόμαστε εξαρτώνται κατά μεγάλο μέρος από τις αντιλήψεις της εποχής και του τόπου που γεννηθήκαμε. Παραμένουμε παιδιά της εποχής μας, αλλά το παρήγορο είναι ότι δεν είμαστε παθητικά αντικείμενα και ότι μπορούμε πάντα να συνδιαμορφώνουμε τους θεσμούς καθώς αυτοί υπήρξαν πάντα και είναι δική μας δημιουργία.

 

(Πληροφορίες και αποσπάσματα αντλήθηκαν από τα βιβλία: «Η Διπλή φλόγα», Οκτάβιο Παζ, «Ιστορίες αγάπης» Τζούλια Κρίστεβα, , “What we can and can’t learn about sex from animals”, Marlene Zuk και από διάφορα κείμενα του Κ. Καστοριάδη)

 

Επιμέλεια: Έλενα Σκαρπίδου