Το Κουτί Ερωτήσεων είναι ένα εργαλείο το οποίο ενισχύει τη μαθητοκεντρική μάθηση επιτρέποντας στα παιδιά να υποβάλουν ερωτήσεις ανώνυμα. Χρησιμοποιώντας το Κουτί Ερωτήσεων σας δίνεται ο χρόνος να εξετάσετε τις ερωτήσεις, να βεβαιωθείτε αν γνωρίζετε τις απαντήσεις κι αν νιώθετε άνετα να απαντήσετε με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία των παιδιών στα οποία διδάσκετε.
Είτε τίθενται ανώνυμα είτε με την παρουσία άλλων, οι ερωτήσεις των συμμετεχόντων μπορεί να είναι από τα πιο δύσκολα μέρη της διδασκαλίας της σεξουαλικότητας. Κάθε εκπαιδευτικός πρέπει να χρησιμοποιήσει την κρίση της/του και να σκεφτεί προσεκτικά πριν απαντήσει.
Γιατί να το χρησιμοποιήσω;
- Η υποβολή ερωτήσεων είναι μέρος της μάθησης
- Πολλές φορές, μπορεί να νιώθουμε ντροπή ή αμηχανία να θέσουμε ερωτήσεις για θέματα σεξουαλικότητας
- Η ανωνυμία ενθαρρύνει περισσότερες ερωτήσεις και αυτό μας βοηθά να ανακαλύψουμε τι απασχολεί τα παιδιά
- Δίνει χρόνο στην/στον εκπαιδευτικό να προετοιμάσει τις απαντήσεις
- Τα άτομα που εκπαιδεύουν αποκτούν μια ευρύτερη εικόνα της τάξης ή της ομάδας τους και μπορούν να σχεδιάσουν παρεμβάσεις που θα εστιάζουν στις πραγματικές ανάγκες τους
– Πώς θα διασφαλίσετε την ανωνυμία;
Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε όλες/-οι το ίδιο χρώμα στυλό και ομοιόμορφο χαρτί και να διασφαλίσετε ότι όλα τα παιδιά θα υποβάλουν κάτι (είτε πρόκειται για μια πραγματική ερώτηση είτε κάτι άλλο).
– Πότε θα απαντήσετε στις ερωτήσεις;
Σε ορισμένες/-ους εκπαιδευτικούς αρέσει να τις απαντούν στο τέλος του μαθήματος, ενώ άλλες/-οι προτιμούν να τις διαβάσουν πρώτα μόνες/-οι τους, σε περίπτωση που χρειαστεί να κάνουν κάποια έρευνα, και να τις απαντήσουν την επόμενη μέρα.
– Πώς θα έχουν πρόσβαση στο κουτί;
Σκεφτείτε αν θα το κρατάτε κάπου ώστε τα παιδιά να μπορούν να βάζουν μια ερώτηση ανά πάσα στιγμή ή αν θα το βγάζετε μόνο σε καθορισμένες ώρες.
– Για να χρησιμοποιήσετε το Κουτί Ερωτήσεων αποτελεσματικά, λάβετε υπόψη σας τα ακόλουθα:
- Ζητήστε από κάθε παιδί να γράψει μια ερώτηση σε πανομοιότυπα χαρτάκια.
- Αν κάποιο παιδί δεν έχει κάτι να ρωτήσει, μπορεί να γράψει ένα σχόλιο σχετικά με το μάθημα ή να γράψει «Δεν έχω ερώτηση».
- Συλλέξτε τις ερωτήσεις στο τέλος του μαθήματος.
- Στη συνέχεια, διαβάστε τες με την ησυχία σας, πετάξτε αυτές που δεν βγάζουν νόημα και χωρίστε τις υπόλοιπες σε 2 κατηγορίες: αυτές που μπορείτε να απαντήσετε κι αυτές που πρέπει να ψάξετε. Ετοιμάστε τις απαντήσεις για την επόμενη φορά. Ομαδοποιήστε τις όμοιες ερωτήσεις
Όταν απαντάτε τις ερωτήσεις, να θυμάστε:
- Διαβάστε την ερώτηση στην τάξη όπως έχει γραφτεί. Σκεφτείτε προσεκτικά ποιο είναι το ερώτημα κι αν δεν είστε σίγουρες/-οι μπορείτε να ρωτήσετε τα παιδιά τι ακριβώς σημαίνει. Σε περίπτωση που πιστεύετε ότι χρειάζεται, αναδιατυπώστε την ερώτηση ώστε να διατηρήσετε την ανωνυμία.
- Αν κάποια ερώτηση είναι προσωπική δεν χρειάζεται να την διαβάσετε στην τάξη ή να την απαντήσετε. Μπορείτε να πείτε κάτι όπως: «Υπάρχουν δύο ερωτήσεις εδώ σχετικά με την δική μου σεξουαλική εμπειρία. Θα ήθελα να επισημάνω τους βασικούς κανόνες που φτιάξαμε μαζί την πρώτη μέρα, όπου δεν επιτρέπεται συζήτηση για τις προσωπικές μας εμπειρίες. Περιμένω από όλα τα άτομα να ακολουθήσουν αυτόν τον κανόνα και όταν υποβάλουν ερωτήσεις». – Για ορισμένες ερωτήσεις, όπως «Είσαι ομοφυλόφιλος;» ή «Έχεις πέσει ποτέ θύμα βιασμού;» η παρόρμησή σας μπορεί να είναι να πείτε απλώς «Όχι», ειδικά αν συμβαίνει να είναι αλήθεια. Ωστόσο, αυτές οι ερωτήσεις μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθούν για να δώσουν τη δυνατότητα στα συμμετέχοντα άτομα να σκεφτούν τις στάσεις τους. Αντί λοιπόν, να απαντήσετε απλώς «Όχι», θα ήταν πιο βοηθητικό για τα παιδιά να ρωτήσετε: “Τι διαφορά θα είχε αν έλεγα ναι;” και στη συνέχεια “Τι διαφορά θα είχε αν έλεγα όχι;”. (Δηλαδή, θα άλλαζε το ποια είμαι; Ή θα άλλαζε η γνώμη σας για εμένα; Αν ναι, γιατί;)
- Δώστε τις επιστημονικές λέξεις συμπεριλαμβάνοντας και την αργκό και συνεχίστε να χρησιμοποιείτε τη σωστή ορολογία. Για παράδειγμα, αν ένα παιδί ρωτήσει «Τι είναι αδερφή;» μπορείτε να πείτε «Αδερφή είναι μια λέξη της αργκό που χρησιμοποιείται για να πληγώσει και να υποτιμήσει ανθρώπους που έχουν σεξουαλική ή και ρομαντική έλξη για άτομα του ίδιου φύλου».
- Βεβαιωθείτε ότι οι απαντήσεις σας είναι μη επικριτικές και χωρίς αποκλεισμούς.
- Απαντήστε στην ερώτηση ξεκάθαρα, αντικειμενικά, με βάση την πραγματικότητα και με τρόπο κατάλληλο για κάθε ηλικία.
- Δώστε πλήρεις, άμεσες και σαφείς απαντήσεις. Να είστε ακριβείς και συγκεκριμένες/-οι.
- Μην χρησιμοποιείτε ιατρικούς ή τεχνικούς όρους με τους οποίους τα εκπαιδευόμενα άτομα δεν είναι εξοικειωμένα.
- Θεωρήστε πως όλες οι ερωτήσεις, ακόμα και οι σοκαριστικές, είναι σημαντικές. Τελικά, από κάπου προήλθαν. Είναι πιθανώς ένα γνήσιο αίτημα για πληροφορίες, ανεξάρτητα από το πόσο σοκαριστικό μπορεί να είναι.
- Βρες τι κρύβεται από πίσω. Όταν πρόκειται για προσωπικές ή σοκαριστικές ερωτήσεις, βρείτε την ουσία της ερώτησης ώστε η απάντηση να είναι πραγματικά σημαντική ή χρήσιμη. Αυτό μπορεί να σημαίνει να αναζητήσουμε την πραγματική ανάγκη ή πρόκληση που βρίσκεται πίσω από μια προσωπική ερώτηση ή να επικεντρωθούμε στον πυρήνα του θέματος που είναι πραγματικά σημαντικός αφήνοντας στην άκρη τυχόν αναπόφευκτες διαφωνίες ή συζητήσεις που δεν είναι τόσο σημαντικές.
- Μη δίνετε περισσότερες πληροφορίες από αυτές που ζητήθηκαν αλλά χρησιμοποιήστε την ερώτηση για να ενισχύσετε τα σημαντικά βασικά μηνύματα, όταν χρειάζεται. Μην θεωρείτε ότι υπάρχουν κι άλλες ερωτήσεις που δεν έγιναν.
- Γίνετε υπόδειγμα διακριτικότητας, σεβασμού, ενσυναίσθησης και εμπιστευτικότητας. Βεβαιωθείτε ότι οι απαντήσεις σας είναι μη επικριτικές και δεν εισάγουν αποκλεισμούς. Αυτό συμβαίνει όταν διατηρούμε την ευαισθητοποίησή μας για τα ποικίλα συναισθήματα, τις εμπειρίες και το υπόβαθρο των συμμετεχόντων ατόμων.
- Προσοχή με το χιούμορ. Πολλά από τα αστεία που αφορούν θέματα σεξουαλικότητας, έθνους, οικογενειακών σχέσεων, θρησκείας, ξυπνούν ισχυρά συναισθήματα.
Γενικότερα, όταν απαντάω σε ερωτήσεις των παιδιών…
- Επικυρώνω
- Κανονικοποιώ
- Αναδιατυπώνω την αργκό για να εξηγήσω
- Απαντώ σε κάθε ερώτηση όσο καλύτερα μπορώ
Προσοχή!
Τι γίνεται αν ένα παιδί αποκαλύψει ότι είναι ΛΟΑΤΚΙ+ στο κουτί των ερωτήσεων;
Συμβουλευτείτε τους σχετικούς Οδηγούς που υπάρχουν συνήθως στα site των ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεων. (Πολύχρωμο Σχολείο, https://rainbowschool.gr/wp-content/uploads/2025/01/Guidelines_lgbtqi_issues_rainbow_school.pdf)
Τι γίνεται αν ένα παιδί αποκαλύψει κακοποίηση στο κουτί των ερωτήσεων;
Είναι πιθανό, κατά τη διάρκεια ενός μαθήματος σεξουαλικής εκπαίδευσης, ένα παιδί να εκμυστηρευτεί μια εγκυμοσύνη, μια περίπτωση σεξουαλικά μεταδιδόμενης λοίμωξης ή κακοποίησης, αυτοκτονικές σκέψεις ή κάτι άλλο.
Το πιο σημαντικό πράγμα που μπορείτε να κάνετε είναι να βεβαιωθείτε ότι η υγεία του παιδιού δεν κινδυνεύει, είτε ο κίνδυνος αυτός οφείλεται στο ίδιο είτε σε άλλα άτομα. Ακούστε το με προσοχή, στηρίξτε το και καθοδηγήστε το προς τις υπηρεσίες που είναι διαθέσιμες στην κοινότητα. Καλό θα είναι να διασφαλίσετε ότι μπορείτε να βασιστείτε και σε κάποιο άλλο άτομο για υποστήριξη (π.χ.: τη σχολική ψυχολόγο, μια/έναν νοσηλεύτρια/-τή, την/τον διευθύντρια/-ντή του σχολείου, κ.α,)
Σε περίπτωση αποκάλυψης κακοποίησης:
– Ακούστε με μεγάλη προσοχή.
– Ευχαριστήστε το παιδί που σας εμπιστεύτηκε, αναγνωρίστε πόσο δύσκολο πρέπει να είναι γι’ αυτό να μιλήσει για την κακοποίηση και δεσμευτείτε ότι θα το βοηθήσετε να βρει την υποστήριξη που χρειάζεται,
– Πείτε στο παιδί ότι πιστεύετε ότι είναι αλήθεια. Τα θύματα κακοποίησης πρέπει να γνωρίζουν ότι τα πιστεύουν. Τα περισσότεροι δεν λένε ψέματα για την κακοποίηση ή την επιθετική συμπεριφορά.
– Να είστε ενθαρρυντικές λέγοντας, για παράδειγμα «Μπορώ μόνο να φανταστώ πόσο τρομακτικό πρέπει να ήταν αυτό για σένα» ή “Τώρα καταλαβαίνω γιατί είσαι τόσο αναστατωμένη”.
– Πείτε στο παιδί ότι δεν φταίει αυτό. Ο μόνος ένοχος είναι ο επιτιθέμενος.
– Ενημερώστε το παιδί για τη νομική σας υποχρέωση να αναφέρετε την κατάσταση.
– Καθοδηγήστε το προς τις υπηρεσίες που είναι διαθέσιμες στην κοινότητά σας.