Η Συμπεριληπτική Ολοκληρωμένη Σεξουαλική Εκπαίδευση (ΣOΣΕ) είναι μία διαδικασία διδασκαλίας και μάθησης και σχετίζεται με τις γνωστικές, συναισθηματικές, σωματικές και κοινωνικές πτυχές της σεξουαλικότητας.
Στόχος της είναι να εφοδιάσει παιδιά και νεαρά άτομα με γνώσεις, ικανότητες και αξίες που θα τα ενδυναμώσουν, προκειμένου να πραγματώσουν την υγεία, την ευημερία και την αξιοπρέπειά τους, να αναπτύξουν κοινωνικές και σεξουαλικές σχέσεις που χαρακτηρίζονται από σεβασμό, να αναλογιστούν πώς οι επιλογές τους επηρεάζουν τη δική τους ευημερία και αυτή των άλλων και να κατανοήσουν και να διασφαλίσουν την προστασία των δικαιωμάτων τους καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Η ΣΟΣΕ είναι ένα είδος εκπαίδευσης που μπορεί να υλοποιηθεί από επίσημους και ανεπίσημους φορείς εκπαίδευσης και είναι:
Επιστημονικά ακριβής
Κλιμακούμενη
Ηλικιακά και αναπτυξιακά κατάλληλη
Βασισμένη στο αναλυτικό πρόγραμμα
Συμπεριληπτική
Βασισμένη σε μία προσέγγιση ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Βασισμένη στην ισότητα των φύλων
Πολιτιστικά επίκαιρη και κατάλληλη για το εκάστοτε πλαίσιο
Μετασχηματιστική
Ικανή να αναπτύξει ικανότητες ζωής οι οποίες είναι απαραίτητες για την υποστήριξη υγιών επιλογών
Πιο αναλυτικά:
Επιστημονικά ακριβής: το περιεχόμενο της ΣΟΣΕ βασίζεται σε επιστημονικά και ερευνητικά στοιχεία και δεδομένα σχετικά με τη Σεξουαλική και Αναπαραγωγική υγεία, τη σεξουαλικότητα και τις σεξουαλικές συμπεριφορές.
Κλιμακούμενη: η ΣΟΣΕ είναι μία συνεχιζόμενη εκπαιδευτική διαδικασία, η οποία ξεκινά σε νεαρή ηλικία, και χρησιμοποιεί ένα σπειροειδές μοντέλο διδακτέας ύλης, όπου οι νέες πληροφορίες προστίθενται σε ήδη υπάρχουσες γνώσεις, που έχουν αποκτηθεί παλαιότερα
Ηλικιακά και αναπτυξιακά κατάλληλη: Η ΣΟΣΕ , βασισμένη στην ηλικία και την ανάπτυξη των παιδιών, ασχολείται με τις αντίστοιχες θεματικές, στην κατάλληλη χρονική στιγμή για την υγεία και την ευημερία τους. Μεριμνά για την αναπτυξιακή ποικιλομορφία, προσαρμόζει το περιεχόμενό της σε περίπτωση καθυστέρησης της τυπικής νοητικής και συναισθηματικής ανάπτυξης, τίθεται σε εφαρμογή όταν μπορεί να γίνει η αφομοίωση της έννοιας της ΣΑΥ και των ζητημάτων που αφορούν στις σχέσεις.
Βασισμένη στο αναλυτικό πρόγραμμα: Η ΣΟΣΕ συμπεριλαμβάνεται στο αναλυτικό πρόγραμμα, το οποίο κατευθύνει τις προσπάθειες των εκπαιδευτών/-τριών προκειμένου να στηρίξουν την εκπαίδευση των μαθητών/-τριών τους. Το αναλυτικό πρόγραμμα περιλαμβάνει τους βασικούς διδακτικούς στόχους, την εξέλιξη των μαθησιακών στόχων και τη μετάδοση σαφών βασικών μηνυμάτων με δομημένο τρόπο. Μπορεί να υλοποιηθεί εντός ή εκτός σχολείου.
Συμπεριληπτική: H ΣΟΣΕ παρέχει ευκαιρίες για την απόκτηση συμπεριληπτικής, ακριβούς, τεκμηριωμένης και ηλικιακά κατάλληλης ενημέρωσης σχετικά με τη σεξουαλικότητα. Αγγίζει ζητήματα σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας (ΣΑΥ), στα οποία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα εξής: σεξουαλική και αναπαραγωγική ανατομία και φυσιολογία, εφηβεία και έμμηνος ρύση, αναπαραγωγή, σύγχρονες μέθοδοι αντισύλληψης, εγκυμοσύνη και τοκετός, ΣΜΛ, HIV και AIDS. Η ΣΟΣΕ καλύπτει το πλήρες φάσμα των θεματικών τις οποίες είναι σημαντικό να γνωρίζουν οι μαθητές/-ριες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είναι πιθανό να θεωρούνται αμφιλεγόμενες σε κάποια κοινωνικά και πολιτισμικά πλαίσια.
Υποστηρίζει την ενδυνάμωση των παιδιών μέσω της βελτίωσης των αναλυτικών, επικοινωνιακών και άλλων δεξιοτήτων της καθημερινής ζωής για την υγεία και την ευημερία σε σχέση με: τη σεξουαλικότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, το σεβασμό στην οικογενειακή ζωή και τις διαπροσωπικές σχέσεις, τις προσωπικές και κοινές αξίες, τους πολιτισμικούς και κοινωνικούς κανόνες, την ισότητα των φύλων, τη μη διάκριση, τη σεξουαλική συμπεριφορά, τη βία και την έμφυλη βία (Gender based violence, GBV), τη συναίνεση και τη σωματική ακεραιότητα, τη σεξουαλική κακοποίηση και τις επιβλαβείς πρακτικές όπως οι πρόωροι και εξαναγκαστικοί γάμοι παιδιών (CEFM), και οι ακρωτηριασμοί των γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM/C).
O όρος «συμπεριληπτική» αναφέρεται επίσης στην ευρύτητα και το βάθος των θεματικών και του περιεχομένου, το οποίο παραδίδεται στα παιδιά συστηματικά και προοδευτικά, καθ’ όλη τη διάρκεια της εκπαίδευσής τους, και όχι αποσπασματικά ή με μορφή μεμονωμένης παρέμβασης.
Βασισμένη σε μια προσέγγιση ανθρωπίνων δικαιωμάτων: Η ΣΟΣΕ επεκτείνει και προωθεί την συνειδητοποίηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε παγκόσμιο επίπεδο – συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των παιδιών και των νεαρών ατόμων– και των δικαιωμάτων όλων των προσώπων στην υγεία, στην εκπαίδευση, στην ισότητα, στην ορθή πληροφόρηση και στη μη διάκριση. Η ΣΟΣΕ, χρησιμοποιώντας μία προσέγγιση βασισμένη στα ανθρώπινα δικαιώματα, περιλαμβάνει επίσης την ανάπτυξη της ευαισθητοποίησης των νεαρών ατόμων, ενθαρρύνοντάς τα να αναγνωρίζουν τα δικαιώματά τους, να αποδέχονται και να σέβονται τα δικαιώματα των άλλων, και να υπερασπίζονται τα άτομα των οποίων τα δικαιώματα παραβιάζονται. Η παροχή ισότιμης πρόσβασης των νεαρών ατόμων στη ΣΟΣΕ φανερώνει σεβασμό στο δικαίωμά τους να απολαμβάνουν τις καλύτερες δυνατές υπηρεσίες υγείας, συμπεριλαμβανομένων των ασφαλών, υπεύθυνων, μη εξαναγκαστικών σεξουαλικών επιλογών, οι οποίες χαρακτηρίζονται από σεβασμό, όπως και του δικαιώματός τους στην πρόσβαση σε πληροφορίες που τους χρειάζονται για αποτελεσματική αυτοφροντίδα.
Οι συμβάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων περιλαμβάνουν την Παγκόσμια Διακήρυξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, τη Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού, το Διεθνές Σύμφωνο των Οικονομικών, Κοινωνικών και Πολιτιστικών Δικαιωμάτων, τη Σύμβαση της Εξάλειψης Όλων των Μορφών Διάκρισης κατά των Γυναικών (CEDAW) και τη Σύμβαση των Δικαιωμάτων Ανθρώπων με ειδικές ανάγκες κ.ά.
Όπως συζητήθηκε παραπάνω, το δικαίωμα στη σεξουαλική εκπαίδευση βασίζεται σε πολλές διεθνείς συμφωνίες και νόμους, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος στην ενημέρωση, όπως αναγνωρίζεται στο άρθρο 19 του Συμφώνου για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα, και το δικαίωμα στην υγεία (άρθρο 12) και το δικαίωμα στην εκπαίδευση (άρθρο 13), όπως αναγνωρίζεται στο Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει μια πρόκληση να διασφαλιστεί ότι η πρόσβαση στη σεξουαλική εκπαίδευση είναι ένα «αξιώσιμο δικαίωμα»: ένα δικαίωμα που τα νεαρά άτομα, ως κάτοχοι δικαιωμάτων, είναι σε θέση να καθιστούν τα κράτη και άλλους υπεύθυνους φορείς υπεύθυνα για την εγγύηση και την εκπλήρωση, όχι μόνο μέσω αποτελεσματικής προστασίας, αλλά και της παροχής προγραμμάτων και υπηρεσιών.
Βασισμένη στην ισότητα των φύλων: Η ΣΟΣΕ αναδεικνύει τους ποικίλους τρόπους μέσω των οποίων οι έμφυλες νόρμες διευρύνουν τις ανισότητες και πώς μπορεί να επηρεάσουν τη συνολική υγεία και ευημερία των παιδιών και των νεαρών ατόμων. Παράλληλα, αναδεικνύει την αρνητική επίδραση που μπορεί να έχουν στην προσπάθεια για την πρόληψη του HIV, των ΣΜΛ, των πρόωρων και ανεπιθύμητων εγκυμοσυνών και της έμφυλης βίας. Η ΣΟΣΕ συνεισφέρει στην ισότητα των φύλων μέσω της συνειδητοποίησης της ποικιλομορφίας και της σπουδαιότητας του κοινωνικού φύλου στις ζωές των ανθρώπων, μέσω της εξέτασης των άγραφων κανόνων, οι οποίοι διαμορφώνονται από πολιτισμικές, κοινωνικές και βιολογικές διαφορές και ομοιότητες, αλλά και ενθαρρύνοντας τη δημιουργία δίκαιων σχέσεων γεμάτων σεβασμό, οι οποίες βασίζονται στην ενσυναίσθηση και την κατανόηση. Η ενσωμάτωση της οπτικής του κοινωνικού φύλου σε όλα τα αναλυτικά προγράμματα της ΣΟΣΕ είναι ζωτικής σημασίας για την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων αυτών
Πολιτιστικά επίκαιρη και κατάλληλη για το εκάστοτε πλαίσιο: Η ΣΟΣΕ καλλιεργεί τον σεβασμό και την υπευθυνότητα μέσα στις σχέσεις, παρέχοντας υποστήριξη στα άτομα που εκπαιδεύονται ενώ εξετάζουν, κατανοούν και επεξεργάζονται τον τρόπο με τον οποίο οι πολιτισμικές δομές, οι νόρμες και οι συμπεριφορές επηρεάζουν τις επιλογές των ανθρώπων και τις σχέσεις μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο.
Μετασχηματιστική: Η ΣΟΣΕ συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας δίκαιης και συμπονετικής κοινωνίας ενδυναμώνοντας άτομα και κοινότητες, προάγοντας την ανάπτυξη κριτικής σκέψης και ενισχύοντας την ενεργή πολιτειότητα των νεαρών ατόμων. Παρέχει ευκαιρίες στα νεαρά άτομα να εξερευνήσουν και να καλλιεργήσουν θετικές αξίες και συμπεριφορές προς τη ΣΑΥ, και να αναπτύξουν αυτοεκτίμηση και σεβασμό προς τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότητα των φύλων. Επιπροσθέτως, η ΣΟΣΕ ενδυναμώνει τα νεαρά άτομα προκειμένου να αναλάβουν την ευθύνη των αποφάσεων και των συμπεριφορών τους, καθώς και των τρόπων με τους οποίους τα παραπάνω επηρεάζουν τους άλλους ανθρώπους. Χτίζει τις ικανότητες και τις συμπεριφορές που καθιστούν τα νεαρά άτομα ικανά να συσχετίζονται με σεβασμό, αποδοχή, ανεκτικότητα και ενσυναίσθηση με άλλα άτομα, ανεξαρτήτως εθνικότητας, φυλής, κοινωνικής, οικονομικής ή μεταναστευτικής κατάστασης, θρησκείας, αναπηρίας, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας φύλου, έκφρασης φύλου, ή χαρακτηριστικών φύλου.
Ικανή να αναπτύξει δεξιότητες ζωής οι οποίες είναι απαραίτητες για την υποστήριξη υγιών επιλογών: Περιλαμβάνει την ικανότητα του αναστοχασμού και της λήψης εμπεριστατωμένων αποφάσεων, της αποτελεσματικής επικοινωνίας και διαπραγμάτευσης και της έκφρασης αυτοπεποίθησης. Αυτές οι ικανότητες μπορούν να βοηθήσουν παιδιά και νεαρά άτομα να δημιουργήσουν υγιείς σχέσεις, οι οποίες διέπονται από σεβασμό, με τα μέλη της οικογένειάς τους, συνομηλίκους, φίλους/-ες και ερωτικούς και σεξουαλικούς συντρόφους.
Πηγή: International Technical Cuidance on Sexuality Education, UNESCO
……….
Υπάρχουν πολλοί διεθνείς οργανισμοί που συνεργάζονται στην επιτυχία των προγραμμάτων Συμπεριληπτικής-Ολοκληρωμένης Σεξουαλικής Εκπαίδευσης (Comprehensive Sexuality education) και δημοσιεύουν κατευθυντήριες γραμμές. Οι πιο γνωστοί από αυτούς είναι εκτός από την UNESCO, ο SIECUS, η International Planned Parenthood Federation (IPPF), η Διεθνής Τεχνολογική καθοδήγηση για την Εκπαίδευση στην Σεξουαλικότητα/The International Technical Guidance on Sexuality Education (ITGSE), η οποία φέρει το λογότυπο του UNAIDS (Joint United Nations Programme on HIV and AIDS, το Κοινό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για τον HIV και το AIDS), φορείς σχετιζόμενοι με τον ΟΗΕ όπως η UNICEF, η UNFPA, η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO), η American Academy of Pediatrics, η World Association of Girl Guides and Girl Scouts (WAGGGS), το U.S.Centers for Disease Control (CDC). Οι οργανισμοί αυτοί δρουν μέσω εντύπων και οργανωμένων ακτιβιστών/-στριών, ενώ έχουν συμπαράσταση οικονομική και ηθική από πλήθος άλλων οργανώσεων.