Όταν υπάρχει η ανάγκη δημιουργίας εκπαίδευσης δουλεύουμε ακολουθώντας 5 βασικά βήματα:
- εκτίμηση αναγκών (assessment)
- καθορισμός στόχων (goal setting)
- σχεδιασμός (planning)
- παράδοση (delivery)
- αξιολόγηση (evaluation)
- Εκτίμηση αναγκών
Τα αποτελεσματικά προγράμματα εκπαίδευσης βασίζονται σε μία ευρεία αξιολόγηση και κατανόηση των αναγκών
- της κοινότητας ή επαγγελματικής κατηγορίας στην οποία ανήκουν τα συμμετέχοντα άτομα,
- της κοινωνίας (κοινωνικές ανάγκες που υπαγορεύουν την συγκεκριμένη εκπαίδευση) και
- των ατόμων
Για την κατανόηση των αναγκών της κοινωνίας/κοινότητας/ομάδας που σχετίζονται με συγκεκριμένες στάσεις, πεποιθήσεις, κοινωνικές νόρμες, γνώσεις, κίνητρα, συμπεριφορές και αποτελέσματα που βασίζονται σε κοινωνικά δεδομένα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε υπάρχοντα δεδομένα, ομάδες εστίασης, συνεντεύξεις ή έρευνες που έχουν εκπονηθεί σε αντιπροσωπευτικές ομάδες του πληθυσμού-στόχου κ.α..
Το επόμενο βήμα είναι να αποφασιστεί τι είδους πρόγραμμα θα χρειαστεί, με βάση άλλα 4 στοιχεία: χρόνος, χώροι, πόροι και ακροατήριο.
Για να διερευνηθούν οι ανάγκες των επιμορφούμενων ατόμων μπορεί να αναπτυχθεί ένα Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης Αναγκών και στη συνέχεια, να προσφερθεί μέσω του διαδικτύου (π.χ. google forms) στα συμμετέχοντα άτομα λίγες μέρες πριν τη διεξαγωγή της επιμόρφωσης, ώστε το άτομο που επιμορφώνει να έχει σχηματίσει μία ιδέα για το επίπεδο γνώσης και ετοιμότητας των συμμετεχόντων πριν παρακολουθήσουν την εκπαίδευση.
Η εκτίμηση αναγκών εξετάζει τις συνθήκες εντός μιας κοινότητας ή μιας ομάδας για να καθορίσει:
- Την φύση των αναγκών (ποιες είναι)
- Τη σκοπιά από την οποία θα προσεγγιστεί το θέμα
- Το βάθος (μέχρι πού θα πάμε)
Όλα τα παραπάνω θα καθορίσουν και τις μεθόδους και το υλικό που θα χρησιμοποιήσουμε
- Καθορισμός στόχων
Οι μαθησιακοί στόχοι μας λένε τι επιθυμούμε και τί περιμένουμε να μάθουν, να νοιώσουν και να κάνουν τα εκπαιδευόμενα άτομα ως αποτέλεσμα του μαθήματός μας. Να καθοριστούν δηλαδή, οι συγκεκριμένοι στόχοι του εκπαιδευτικού προγράμματος σε επίπεδο γνώσεων, δεξιοτήτων και στάσεων/αξιών.
Είναι επίσης σημαντικό να κατατάξουμε τους στόχους μας σε μακρο-/μεσο-/βραχυ-/ πρόθεσμους.
Προσοχή! Οι στόχοι πρέπει να είναι SMART:
S – specific (συγκεκριμένοι)
M – measurable (μετρήσιμοι)
A – achievable (επιτεύξιμοι)
R – relevant (σχετικοί)
T – time-bound (χρονικά καθορισμένοι)
Οι μαθησιακοί στόχοι για τη Σεξουαλική Εκπαίδευση περιλαμβάνουν:
- Γνώσεις για την ενηλικίωση, την σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία, τις οικουμενικές αξίες μπορούν να υποστηρίξουν τα νεαρά άτομα ώστε να μεγαλώσουν με ασφάλεια και να είναι υγιή και χαρούμενα.
- Καλλιέργεια αξιών και άσκηση αρετών που υποστηρίζουν τα νεαρά άτομα και τα παιδιά. Ξεκινάμε από την συζήτηση των οικουμενικών, πανανθρώπινων αξιών και συνεχίζουμε με την αξιολόγηση των κοινωνικών και οικογενειακών αξιών. Ο αναστοχασμός αυτός βοηθά τα παιδιά να δημιουργήσουν το δικό τους σύστημα αξιών, όπως και να αισθάνονται και να ενεργούν με τρόπο που υποστηρίζει την προσωπική φροντίδα, τον σεβασμό και την αλληλεγγύη.
- Δεξιότητες που επιτρέπουν στα εκπαιδευόμενα άτομα να λαμβάνουν σωστές αποφάσεις και να τις πραγματοποιούν. Περιλαμβάνουν δεξιότητες όπως η αυτογνωσία, η αυτοπεποίθηση, η επίλυση προβλημάτων, η κριτική σκέψη, οι δεξιότητες επικοινωνίας και διεκδίκησης καθώς και οι δημιουργικές δεξιότητες.
Η ολοκληρωμένη γνώση των στόχων της ΣΟΣΕ και η συχνή επανάληψή τους βοηθά στο στοχευμένο σχεδιασμό των εκπαιδευτικών παρεμβάσεων
Οι στόχοι και τα οφέλη της Συμπεριληπτικής-Ολοκληρωμένης Σεξουαλικής Εκπαίδευσης
- Σχεδιασμός
- Με τον όρο αυτόν εννοούμε τις μεθόδους/τεχνικές που θα χρησιμοποιήσουμε και τις δραστηριότητες
- Ο σχεδιασμός ενός προγράμματος εξαρχής πρέπει να λαμβάνει υπόψιν του την αξιολόγηση (διαφορετικά διακινδυνεύουμε η αξιολόγηση να μη συμπίπτει με το περιεχόμενο και τους στόχους). Η προσεκτική αξιολόγηση του προγράμματος διασφαλίζει ότι τα μαθησιακά αποτελέσματα είναι ξεκάθαρα καθορισμένα από την αρχή και κατακτώνται σταδιακά, κάτι που με τη σειρά του μπορεί να καθοδηγήσει την παράδοση και την τροποποίηση του προγράμματος.
- Για τον σχεδιασμό των δραστηριοτήτων μπορούν να χρησιμοποιηθούν, άλλα προγράμματα/δραστηριότητες με σχετική θεματική, έρευνες σχετικές με τα αποτελέσματα από την υλοποίηση σχετικών προγραμμάτων για να δούμε ποιες στρατηγικές και μέθοδοι είχαν χρησιμοποιηθεί με καλά αποτελέσματα και πέτυχαν τον στόχο τους, αλλά και οτιδήποτε σχετικό με τις ανάγκες της ομάδας. Σε αυτή τη φάση συγκεντρώνουμε ό,τι άλλο μπορεί να φανεί χρήσιμο από την υπάρχουσα βιβλιογραφία και μετά καθορίζουμε τις μεθόδους, αναλύοντας διαρκώς τους στόχους (μακρο-/ μεσο-/βραχυ-/ πρόθεσμοι).
- Τέλος, σχεδιάζουμε τις δραστηριότητες. Οι δραστηριότητες μπορεί να επικαλύπτουν η μία την άλλη, με την έννοια της συμπληρωματικότητας, ώστε να εδραιωθεί ό,τι έγινε στην προηγούμενη δραστηριότητα.
- Παράδοση
Το στάδιο αυτό καθορίζεται από τις δεξιότητες επικοινωνίας, συντονισμού ομάδας, συγκυρίες κ.α.
- Αξιολόγηση
Η αξιολόγηση υπάρχει για να καθοριστεί αν το πρόγραμμα πέτυχε τους στόχους του.
- Αξιολόγηση της διαδικασίας με σκοπό να βελτιώσουμε το συγκεκριμένο πρόγραμμα, να συγκεκριμενοποιήσουμε και να εστιάσουμε σε τι βοηθά αυτό το πρόγραμμα.
- Αξιολόγηση αποτελέσματος: Αξιολογούμε την επίδραση του προγράμματος σε επίπεδο γνώσεων, στάσεων και δεξιοτήτων, εξετάζουμε τις αλλαγές/μετακινήσεις που συνέβησαν ως αποτέλεσμα του προγράμματος και αν αυτές οι αλλαγές συνδέονται με τους στόχους που είχαν τεθεί.
Tips για την Αξιολόγηση
- Οι μέθοδοι αξιολόγησης που θα χρησιμοποιήσουμε πρέπει να απευθύνονται σε αυτούς τους συγκεκριμένους στόχους.
- Ο Αναστοχασμός, εκτός των άλλων, μπορεί να είναι και ένας έμμεσος τρόπος αξιολόγησης
- Ένας ακόμη στόχος της αξιολόγησης είναι να συνειδητοποιήσουμε ποιες ήταν οι αδυναμίες του προγράμματος, ώστε να βελτιωθεί εάν χρειάζεται και να έχει επιτυχία.
Τα SOS
- Βεβαιωνόμαστε ότι βρισκόμαστε εντός των βασικών αρχών που θέτουν οι διεθνείς οργανώσεις.
- Συνηθισμένο λάθος είναι να επιλέγουμε μια δραστηριότητα επειδή μας αρέσει αλλά να μην είναι η κατάλληλη γιατί είναι υψηλότερου ή κατώτερου επιπέδου από αυτό που βρισκόμαστε. Είναι σημαντικό να ελέγχουμε αν έχουμε παρασυρθεί και την διάρκεια των δραστηριοτήτων.
- Σκεφτόμαστε πού θέλουμε να εστιάσουμε (π.χ. γνώσεις, αλλαγές στη συμπεριφορά) και να προσέχουμε την ισορροπία ανάμεσα σε αυτά τα δύο
- Χρειάζεται διαρκής αναστοχασμός στους στόχους
- Απαιτείται επισκόπηση της βιβλιογραφίας και καλών πρακτικών
- Είναι σημαντικό να επιβεβαιώνουμε τις πληροφορίες μας για τα οικονομικά, τους χώρους, τα εκπαιδευόμενα άτομα σε όλη τη διάρκεια της προετοιμασίας γιατί μπορεί να αλλάξουν οι συνθήκες
- Φτιάχνοντας το υλικό είναι σημαντικό να έχουμε εναλλακτικές
- Όταν ολοκληρώσουμε όλα τα βήματα βεβαιωνόμαστε ότι έχουμε ακολουθήσει τα «Βασικά Χαρακτηριστικά ανάπτυξης ενός αποτελεσματικού προγράμματος ΣΟΣΕ» και ότι είμαστε εντός των «Βασικών Αρχών για ΣΟΣΕ»
Δείτε επίσης τις «Βασικές Αρχές για ΣΟΣΕ» και
τα «Βασικά χαρακτηριστικά της Συμπεριληπτικής-Ολοκληρωμένης Σεξουαλικής Εκπαίδευσης»
Έλενα Σκαρπίδου