Η Σεξουαλική εκπαίδευση συχνά αφορά την παροχή πληροφοριών, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτές οι πληροφορίες λαμβάνονται από τα εκπαιδευόμενα άτομα έχει να κάνει με το περιβάλλον και το κλίμα που επικρατεί στην τάξη. Αυτό αφορά το γενικό τόνο, το περιβάλλον και την επικρατούσα ατμόσφαιρα στο χώρο. Στο κλίμα συμβάλλουν τόσο οι εκπαιδευτικοί όσο και οι μαθητές/τριες, αλλά προτού δημιουργηθεί το κλίμα, η/ο εκπαιδευτικός έχει την ευκαιρία να εισάγει κάποιες συλλογικές συμφωνίες ώστε να μεγιστοποιήσει την ασφάλεια, την άνεση και τη δέσμευση στην εμπειρία μάθησης.
Ο στόχος είναι να εφαρμοστούν στρατηγικές που δημιουργούν χώρους που οι μαθητές/-τριες αισθάνονται αρκετά ασφαλείς ώστε για να εξερευνήσουν έντονα συναισθήματα και πιθανή δυσφορία.
Επιπλέον, σύμφωνα με πορίσματα και των νευροεπιστημών, γνωρίζουμε ότι τα όρια σε ένα πλαίσιο λειτουργίας βοηθούν τους ανθρώπους –και τα παιδιά- να νοιώθουν ασφάλεια, εμπιστοσύνη και ηρεμία.
Ένας ακόμη λόγος που η διαμόρφωση του κλίματος είναι σημαντική, είναι ότι μερικές φορές τα όσα συζητούνται στη σεξουαλική εκπαίδευση μπορεί να προκαλέσουν διαφωνίες ανάμεσα στους/στις μαθητές/τριες για διάφορους λόγους.
Σύμφωνα με τις οδηγίες του Συμβουλίου της Ευρώπης, η ικανότητα του να μπορείς να κατανοήσεις και να συμμετάσχεις σε διάλογο με άλλα άτομα, των οποίων οι απόψεις διαφέρουν από τις δικές σου, κρίνεται ως επιτακτική για τη δημοκρατική ιδιότητα του/της πολίτη/-ισσας και απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία και την ενίσχυση των δημοκρατικών κοινωνιών, αλλά και τη δημιουργία μιας κουλτούρας που σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Ο σεβασμός, η ανεκτικότητα και οι καλοί τρόποι αποτελούν τον πυρήνα της αγωγής του/της πολίτη/-ισσας. Η δημοκρατία διαμορφώνεται από τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε ο ένας τον άλλον στην καθημερινή ζωή, από το πώς μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας, να αναπτύξουμε τις προσωπικές μας απόψεις και να ορίσουμε την ατομική μας ταυτότητά.
Για περισσότερα: “Teaching Controversial Issues. Professional development pack for teachers”. Council of Europe, 2015. Διατίθεται στο σύνδεσμο: http://www.worldwiseschools.ie/wp-content/uploads/2018/02/Teaching-Controversial-IssuesProfessional-Development-Pack-for-Teachers-Council-of-Europe.pdf
Προτείνεται λοιπόν, η δημιουργία Κανόνων Συνύπαρξης (Group Agreement)
- Θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι Κανόνες είναι μια πρακτική εφαρμογή των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σε μια ομάδα και καλλιεργούν μια κουλτούρα των ΑΔ.
- Οι κανόνες συνύπαρξης αποτελούν επίσης, μια μέθοδο Κοινωνικής Αγωγής των Διαπροσωπικών Σχέσεων (intimate citizenship), η οποία σχετίζεται με τα σεξουαλικά δικαιώματα από την οπτική των κοινωνικών επιστημών.
Τα άτομα που διδάσκουν Σεξουαλική Εκπαίδευση οφείλουν να δημιουργήσουν ένα ασφαλές περιβάλλον, στο οποίο τα παιδιά να τολμούν να πουν ανοιχτά τη γνώμη τους και να μοιραστούν προσωπικές εμπειρίες. Όπως καταδεικνύουν αρκετές έρευνες, κύριο χαρακτηριστικό των επιτυχημένων στρατηγικών για τη δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος είναι η καθιέρωση θετικών και σαφών βασικών κανόνων συνύπαρξης, οι οποίοι αποτελούν προϊόν διαπραγμάτευσης μεταξύ των ατόμων που εκπαιδεύουν και των παιδιών και τηρούνται από κοινού.
Σε κάθε ομάδα και σε κάθε τάξη, συνηθίζεται να γίνεται μία συμφωνία με τα άτομα που συμμετέχουν για τους κανόνες προστασίας και ασφάλειας, οι οποίοι περιλαμβάνουν το δικαίωμα να μην κατακρίνεται ή να απορρίπτεται κανένα άτομο, αλλά να γίνονται όλα αποδεκτά, ακόμη και όταν κάποια είναι διαφορετικά από την υπόλοιπη ομάδα ή όταν εκφράζουν διαφορετικές απόψεις. Στην προκειμένη περίπτωση, ο σεβασμός είναι η λέξη-κλειδί. Οι κατάλληλοι κανόνες θωρακίζουν τα άτομα από ασεβείς συμπεριφορές, ενώ ταυτόχρονα δημιουργείται χώρος για την ανάπτυξη ενδιαφέροντος και την ανταλλαγή απόψεων.
Κατά τη δημιουργία ομαδικών συμφωνιών, συνιστώνται τα εξής:
- Καθορίστε τους Κανόνες Συνύπαρξης τις πρώτες έξι εβδομάδες της σχολικής χρονιάς (golden weeks)
- Οι κανόνες πρέπει να δημιουργούνται από τα ίδια τα παιδιά. Προσαρμόστε τη γλώσσα ανάλογα με την ηλικία των παιδιών
- Επικεντρωθείτε στο τι ΘΑ κάνετε σε σχέση με το τι ΔΕΝ θα κάνετε
- Προσθέστε κανόνες κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, αν χρειαστεί
- Αναλύστε λέξεις όπως “σεβασμός” και “εμπιστευτικότητα” διερευνώντας τι ακριβώς σημαίνουν για τα παιδιά
- Προσαρμόστε τους κανόνες ανάλογα με τις ανάγκες των παιδιών
- Αναρτήστε τους κανόνες σε εμφανές σημείο μέσα στην τάξη. Οι μαθητές/-ριες μπορούν να κληθούν να αναπτύξουν αυτή τη συμφωνία με δημιουργικό τρόπο, όπως με ζωγραφική- προτείνετέ τους να φτιάξουν ένα poster, ένα mind-mapping ή κάτι άλλο
- Η τήρηση των βασικών κανόνων αφορά όλ@ μας. Οι κανόνες πρέπει να επανεπιβεβαιώνονται διαρκώς. Γινόμαστε παράδειγμα στην τήρηση των κανόνων.
Το Συμβόλαιο που θα κάνετε με τα παιδιά μπορεί να περιλαμβάνει προτάσεις όπως:
- Απενεργοποιούμε τον ήχο από τα κινητά μας.
- Ακούμε με προσοχή, δε διακόπτουμε και δεν αρχίζουμε παράπλευρες συνομιλίες.
- Συμμετέχουμε ενεργά στις δραστηριότητες.
- Μοιραζόμαστε συναισθήματα, εμπειρίες και απόψεις στο βαθμό που νιώθουμε άνετα, χωρίς να πιέζουμε ή να πιεζόμαστε
- Θεωρούμε όλες τις ερωτήσεις σημαντικές.
- Είμαστε ανοιχτοί/-ές σε νέες ιδέες και προτάσεις.
- Ακούμε και σεβόμαστε τις απόψεις των άλλων.
- Δεν ασκούμε κριτική στις απόψεις των άλλων. Αν διαφωνούμε, λέμε απλώς την άποψή μας όταν έρθει η σειρά μας.
- Πριν εκφράσουμε απόψεις ή συναισθήματα, βεβαιωνόμαστε ότι έχουμε επιλέξει λέξεις και φράσεις που δεν πληγώνουν κανένα άτομο ή ομάδα ανθρώπων.
- Έχουμε το δικαίωμα να πάμε πάσο αν δεν θέλουμε να απαντήσουμε σε κάποια δραστηριότητα/ ερώτηση
- Οι προσωπικές πληροφορίες και απόψεις που εκφράζονται στην ομάδα είναι εμπιστευτικές και παραμένουν εντός της ομάδας.
- Προστατεύουμε την ανωνυμία των άλλων ατόμων- αποφεύγουμε να «φωτογραφίζουμε παιδιά ή συναδέλφους/συναδέλφισσες»
- Κάνουμε ειλικρινά σχόλια.
- Διατηρούμε θετική στάση και διάθεση συνεισφέροντας σε ένα ευχάριστο κλίμα.
- Έχουμε συνείδηση του χρόνου που καταλαμβάνουμε με τις παρεμβάσεις μας και συνειδητά αφήνουμε χρόνο για όλα τα άτομα που συμμετέχουν.
- Δεν κάνουμε υποθέσεις για τις εμπειρίες και τις ταυτότητες των άλλων.
- Αποδεχόμαστε την ποικιλομορφία της ανθρώπινης ύπαρξης.
- Επιτρέπουμε στον εαυτό μας να κάνει λάθη και να μαθαίνουμε από αυτά
- Αποδεχόμαστε και αγκαλιάζουμε όλα τα συναισθήματά μας. Είναι φυσικό να νιώθουμε κάπως άβολα ή αμήχανα όταν συζητάμε ευαίσθητα ζητήματα, όπως για παράδειγμα, η σεξουαλικότητα.